KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ
FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

LİSANS ÖĞRENCİLERİ İÇİN
LİSANSÜSTÜ EĞİTİM KILAVUZU
 

TRABZON-2000

 İÇİNDEKİLER

Önsöz .............................................................................................................................. 3

Lisansüstü Eğitim İçin Yapılması Gerekenler ...................................................................... 4

K.T.Ü'de Yüksek Lisans Eğitimi Yapan Enstitüler ..............................................................4

Yüksek Lisans Yapmak İçin Gerekli Asgari Koşullar......................................................... 7

Başvuruda Adaylardan İstenen Belgeler ............................................................................ 7

Yüksek Lisansa Öğrenci Kabulü ....................................................................................... 8

Yüksek Lisansa Başvuru ve Mülakat Tarihleri .................................................................... 9

İngilizce Yeterlik Sınavı ...................................................................................................... 9

Lisansüstü Derslere Kayıt, Devam ve Değerlendirme ..........................................................10

Tezli Yüksek Lisans ...........................................................................................................10

Tezsiz Yüksek Lisans ........................................................................................................ 11

Enstitülerde Araştırma Görevlisi Olma Koşulları ................................................................. 13

Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (LES) Hakkında Genel Bilgiler ............................................. 16
 
 

ÖNSÖZ

Son yıllarda üniversiteler lisansüstü eğitim konusunda bir yarış içerisine girmişlerdir. Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK), 2547 sayılı kanunun 2880 sayılı kanunla değişik 35. maddesine göre "Bir üniversite adına diğer bir üniversitede lisansüstü Eğitim" yaptırmak üzere belirli üniversiteler belirlemiştir. Yani bazı alanlarda lisansüstü eğitim yaptırma konusunda gelişmekte olan üniversitelere ve diğer bazı üniversitelere izin verilmemektedir. Yukarıda belirtilen maddeye göre belirlenen üniversitelerin sayısı 16 olup KTÜ'de bunlar arasındadır.. Bu statüde olup, üniversitemizde öğrenimine devam eden 75'in üzerinde eleman bulunmaktadır.

Son yapılan düzenlemeler sonucunda lisansüstü eğitime her lisans mezunun müracaat edemediği, bunun için belirli sınırların belirlendiği bilinmektedir. Lisans öğrencilerimizin bu konuda fazlaca bilgilerinin olmadığı, yapılan araştırmalar sonucunda anlaşılmıştır. Şöyleki lisans öğrencilerinin büyük bir kısmının lisansüstü eğitim ve araştırma görevlisi olabilmek için lisans ortalaması ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (LES) sonucunun belirli bir düzeyde olması gerektiği konusunda bilgileri bulunmamaktadır. Hatta bu konuda bilgisi olmadığı için LES sınavına girmeyen öğrenciler de vardır. Bu nedenle bu kitapçıkta lisans öğrencilerine lisansüstü eğitime başvuru öncesi yapılması gerekenler ve lisans eğitimi (özellikle yüksek lisans) hakkında genel bilgiler verilmesi amaçlanmıştır.

Hazırlanan bu kitapçığın öğrencilerimize yararlı olmasını umut eder, başarılar dilerim.
 
 

Doç. Dr. Salih TERZİOĞLU

Fen Bilimleri Enstitüsü Müdür V.
 
  

LİSANSÜSTÜ EĞİTİM İÇİN YAPILMASI GEREKENLER
 
LİSANSÜSTÜ EĞİTİM YAPMAK İSTEYEN BİR ÖĞRENCİ SIRASIYLA AŞAĞIDAKİ İŞLEMLERİ YAPMALIDIR:

• MEZUNİYETİNE EN AZ BİR YIL KALA LES SINAVINA GİRMELİDİR (Bilgi için sayfa 16'ya bakınız)

• LİSANS ORTALAMASI ARAŞTIRMA GÖREVLİLİĞİ İÇİN EN AZ 2,50 OLMALIDIR.
   

• DOKTORA İÇİN MÜLAKAT TARİHİNDE MÜLAKAT SINAVINA KATILMAK ZORUNLUDUR.(Bakınız sayfa 9)

• SINAVDA BAŞARILI OLMASI DURUMUNDA İNGİLİZCE MUAFİYET SINAVINA GİRMELİDİR.

KTÜ'DE LİSANSÜSTÜ EĞİTİM YAPAN ENSTİTÜLER
 
Üniversitemizde Fen Bilimleri, Sağlık Bilimleri ve Sosyal Bilimler olmak üzere lisansüstü eğitim (Yüksek lisans= Master Eğitimi, Doktora) yapan 3 enstitü bulunmaktadır.

Enstitülerin alt dalları "Anabilim dalı" olarak adlandırılmaktadır. Enstitünün anabilim dalları genelde fakültelerdeki bölümlerin adları; anabilim dalı başkanları, fakültelerdeki bölüm başkanları, öğretim üyeleri ise fakülte bölümlerindeki öğretim üyeleridir.

Tablo 1. Fen Bilimleri Enstitüsü'nde Yüksek Lisans Eğitimi Yapılan Anabilim Dalları ve Verilen Ünvanlar
 

* Lisans mezuniyetleri farklı alanda olanlar "yüksek lisans (mezun olduğu anabilim dalı)" ünvanını alırlar.
 
 

Tablo 2. Sosyal Bilimler Enstitüsünde Yüksek Lisans Eğitimi Yapılan Anabilim Dalları ve Verilen Ünvanlar
 

* Diğer tezsiz programları henüz açılmamıştır.
 

Tablo 3. Sağlık Bilimleri Enstitüsünde Yüksek Lisans Eğitimi Yapılan Anabilim Dalları ve Verilen Ünvanlar
 

 YÜKSEK LİSANS YAPMAK İÇİN GEREKLİ ASGARİ KOŞULLAR

Yüksek lisans programına başvuracak adayların lisans diplomasına ve ÖSYM tarafından merkezi olarak yapılan Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (LES) sonuç belgesine sahip olmaları gerekmektedir. Başvuru kabullerinde anabilim dalları için farklı LES puanı alt sınırları, Enstitü Yönetim Kurulu'nun önerisi ve Üniversite Yönetim Kurulu'nun onayı ile belirlenir ve ilan edilir.

Tezli yüksek lisans programına, lisans derecesini başvurdukları yüksek lisans programından farklı alanlarda almış olan öğrenciler de başvurabilir. Hangi lisans mezunlarının hangi lisansüstü programına başvurabileceği ilgili Enstitü Müdürlüklerinden öğrenilebilir. Bu şekilde programlara kabul edilen öğrenciler eksikliklerini gidermek amacıyla ilgili anabilim dalının görüşleri alınarak Bilimsel Hazırlık Programına alınırlar. Bilimsel Hazırlık Programının süresi en çok bir takvim yılı olup, bu program süresi yüksek lisans süresine dahil edilmez. Bilimsel Hazırlık Programında alınması zorunlu dersler, ilgili lisansüstü programı tamamlamak için gerekli görülen derslerin yerine geçmez. Ancak bilimsel hazırlık programındaki bir öğrenci, bilimsel hazırlık derslerinin yanı sıra ilgili enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile lisansüstü programa yönelik dersler de alabilir.
 
 

BAŞVURUDA ADAYLARDAN İSTENEN BELGELER

1- Başvurmak istediği programı belirten dilekçe
2- Lisans diploması veya onaylı sureti
3- Lisans derslerinin not ve ortalamalarını gösteren belgeler veya onaylı suretleri
4- Özgeçmiş
5- Bir adet fotoğraf
6- Başvuru Ücreti
7- LES belgesinin aslı veya onaylı sureti
 

YÜKSEK LİSANSA ÖĞRENCİ KABULÜ
 
TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMINA ÖĞRENCİ KABULÜ:

Yüksek lisans programlarına öğrenci kabulünde, LES puanı  yanı sıra gerekirse, lisans not ortalaması ve mülakat sonucu da değerlendirilebilir. Bu değerlendirmeye ilişkin hususlar ile, başvuru için adayların sağlaması gereken diğer belgeler (referans mektubu, neden yüksek lisans yapmak istediğini belirten kompozisyon, uluslararası standart sınavlar vb.), LES puanının % 50'den az olmamak koşuluyla ne kadar ağırlıkla değerlendirmeye alınacağı, Yüksek lisans giriş başarı notunun alt sınırının ne olacağı ilgili Enstitü Yönetim Kurulu'nun önerisi ve Üniversite Yönetim Kurulu'nun onayı ile belirlenir ve ilan edilir. Üniversite Yönetim Kurulunun kararı ile yalnızca LES puanı ile de öğrenci kabul edilebilir. Kontenjanlar en başarılı adaylardan başlanarak doldurulur. Sonuçlar ilgili enstitü tarafından ilan edilir.

Tezli yüksek lisans programlarına kabul edilmek için mülakat yapılmamaktadır (Bu Üniversite Yönetim Kurulu kararı olup değişebilir).
 
 
TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMINA ÖĞRENCİ KABULÜ:

Tezsiz Yüksek Lisans programlarına kabul edilmek için mülakat yapılmamaktır (Bu Üniversite Yönetim Kurulu kararı olup değişebilir). Bu programlara kabul edilmek için, Lisansüstü Eğitim Giriş Sınavı (LES) puanı ile lisans not ortalaması değerlendirilir.

Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi alanında tezsiz yüksek lisansı kazanan adaylar, yabancı dil hazırlık sınıfından muaftırlar. Diğer alanlardaki tezsiz yüksek lisans eğitimlerinde muaf olamama durumunda yabancı dil hazırlık okuma bir zorunluluktur.
  

YÜKSEK LİSANSA BAŞVURU VE MÜLAKAT TARİHLERİ

Yüksek lisansa başvuru tarihi ve koşulları ile mülakat sınavı tarihi Üniversite Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve bir gazetede ilan edilir. Kesin olmamakla birlikte, kabaca yüksek lisansa başvuru Ağustos ayının ortalarından Eylül ayının ilk yarısına kadar yapılabilmektedir.
 

İNGİLİZCE YETERLİK SINAVI

Lisansüstü programlara kabul edilen öğrenciler, Üniversite Senatosu'nun aldığı karar doğrultusunda Yabancı Dil Seviye Tespit Sınavı'na alınırlar. Yabancı Dil Seviye Tespit Sınavı sadece İngilizce olarak yapılır. Lisans eğitimi ve yüksek lisans eğitimi İngilizce olanlar ile herhangi bir üniversitede İngilizce hazırlık sınıfı okuyup başarılı olanlar, Üniversitelerarası Kurul Yabancı Dil Sınavında (ÜDS) veya Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Tespit Sınavında (KPDS) ve Üniversitelerarası Kurul tarafından belirlenen İngilizce Yabancı Dil sınavlarından birinden Üniversite Yönetim Kurulu tarafından belirlenen alt sınır puanını alanlar Enstitü Yönetim Kurulu kararıyla İngilizce sınavından muaf sayılabilirler. İngilizce muafiyetiyle ilgili belgelerin geçerlilik süresi 5 yıldır.

Yabancı Dil Seviye Tespit Sınavı'ndan, Üniversite Senatosu esaslarına göre başarılı olan veya Enstitü Yönetim Kurulu kararı ile muaf sayılan öğrenciler, lisansüstü programlara kayıtlarını yaptırırlar. İngilizce bilgisi yeterli bulunmayan öğrenciler ise Yabancı Diller Bölümü'nde İngilizce eğitime tabi tutulurlar. Yabancı Diller Bölümü'nde geçirilen süre, lisansüstü eğitim-öğretim sürelerinden sayılmaz. Yabancı dil hazırlık programına devam eden öğrenciler lisansüstü derslere yazılamazlar. Yabancı dil hazırlık programını verilen süre içinde tamamlayamayan veya başarı belgesini getiremeyen öğrencilerin ilgili enstitü ile ilişkileri kesilir.
 

 LİSANSÜSTÜ DERSLERE KAYIT, DEVAM VE DEĞERLENDİRME

 Lisansüstü derslerin en az % 70'ine, uygulama veya laboratuvarların %80'nine devam etmek zorunludur. Her yarıyılda en az iki ara sınav ve bir yarıyıl sonu sınavı yapılır. Yüksek lisans programında bulunan bir öğrencinin bir dersten başarılı sayılabilmesi için o dersten yarıyıl notu olarak en az (CC) almış olması gerekir.
 

TEZLİ YÜKSEK LİSANS

Tezli yüksek lisans programının amacı, öğrencinin bilimsel araştırma yaparak bilgilere erişme, bilgiyi değerlendirme ve yorumlama yeteneğini kazanmasını sağlamaktır. Bu program toplam 21 krediden az olmamak koşuluyla en az 7 ders, en az bir seminer dersi ve tez çalışmasından oluşur. Seminer ve tez çalışması kredisiz olup, başarılı ve başarısız olarak değerlendirilir. Öğrenci, en geç üçüncü yarıyılın başından itibaren her yarıyıl tez çalışmasına kayıt yaptırmak zorundadır.

Tezli yüksek lisans programını normal tamamlama süresi dört yarıyıldır. Bu süre 3 yarıyıldan az olamaz. Tezli yüksek lisans eğitimi kredili derslerini tamamlama süresi en çok 4 yarıyıldır. Dört yarıyıl sonunda kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan öğrencinin ilgili Enstitü ile ilişiği kesilir. Kredili derslerini başarıylabitiren, ancak tez çalışmasını 4 yarıyıl sonuna kadar tamamlayamadığı için tez sınavına giremeyen bir öğrenciye danışmanın ilgili Enstitü Anabilim Dalı Başkanlığı aracılığıyla yapacağı gerekçeli önerisi üzerine Enstitü Yönetim Kurulunca tezini jüri önünde savunması için en fazla iki yarıyıl ek süre verilebilir.
 

 TEZSİZ YÜKSEK LİSANS

Tezsiz yüksek lisans programının amacı, öğrenciye mesleki konuda derin bilgi kazandırmak ve mevcut bilgiyi uygulamada nasıl kullanılacağını göstermektir. Tezsiz Yüksek lisans Programı, İkinci Lisansüstü Öğretimde de yürütülebilir. Bu program toplam  30 krediden az,  45 krediden fazla olmamak koşuluyla en az 10 adet ders ile Dönem Projesi dersinden oluşur. Programda alınacak toplam kredi, ilgili Enstitü Kurulu tarafından belirlenir. Dönem projesi kredisiz olup 'başarılı' veya 'başarısız' olarak değerlendirilir. Öğrenci, Dönem Projesinin alındığı yarıyılda bu derse kayıt yaptırmak ve yarıyıl sonunda yazılı bir rapor vermek zorundadır. Danışmanın uygun görmesi halinde Dönem Projesi dersi iki yarıyıl da alınabilir.'

İleride öğretim elemanı olmak isteyen öğrencilerin tezsiz yüksek lisans yerine tezli yüksek lisans yapmaları gerekir.
 

Tablo 4. KTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Bünyesinde Tezsiz Yüksek Lisans Eğitimi Yapılan Anabilim Dalları
 

Fen Bilimleri Bünyesindeki Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Anabilim Dalı bünyesindeki Tezsiz Yüksek Lisans programlarına başvuracak adayların mezun olmaları gereken lisans programları şunlardır:

1. Biyoloji öğretmenliği: Bahçe Bitkileri, Bitki Koruma, Biyokimya, Biyoloji, Gıda Bilimi ve Teknolojisi, Gıda Mühendisliği, Moleküler Biyoloji ve Genetik, Tıbbi Biyolojik Bilimler, Zootekni,Süt Teknolojisi, Tarla Bitkileri

2. Fizik Öğretmenliği: Elektrik Mühendisliği, Elektrik-Elektronik Mühendisliği, Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği, Fizik, Fizik Mühendisliği, İnşaat Mühendisliği, Makine Mühendisliği.

3. Kimya Öğretmenliği: Biyokimya, Gıda Mühendisliği, Kimya, Kimya Mühendisliği

4. Matematik Öğretmenliği: Elektrik Mühendisliği, Elektrik-Elektronik Mühendisliği, Elektronik Mühendisliği, Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği, İnşaat Mühendisliği, Makine Mühendisliği, Matematik, Matematik-İnformatik, Matematik Mühendisliği.

 ENSTİTÜLERDE ARAŞTIRMA GÖREVLİSİ OLMA KOŞULLARI
 

 KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 50/d ARAŞTIRMA GÖREVLİLİĞİ KADROSUNA  ATANMA YÖNETMELİĞİ:
 
 

a) Karadeniz Teknik Üniversitesinin fakülte ve enstitülerindeki anabilim dallarının ihtiyacı olan araştırma görevlisi kadroları ilan edilir.

b) İlan edilen kadrolara başvurabilmek için adayların aşağıdaki şartları taşıması gerekir:

1) T.C. vatandaşı olmak,

2) Kadroya başvuru dönemine kadar girdiği ve geçerliliği devam eden LES sınavlarının en az birinde, tercih edeceği programın puan türünden 55,00 puan almış olmak (Fakülteler, bölümleri için gerekli gördükleri durumlarda bu taban puanlarını daha yüksek tutabilirler),

3) Tıp Fakültesi kadrolarına başvuracak adaylardan TUS sınavı ile ilgisi olanlar için, bu sınavdan en az 50,00 almış olmak,

4) Yükseköğrenimi sırasında "kınama" cezasından daha ağır bir disiplin cezası almamış olmak,

5) En az dört yıllık bir lisans programından mezun olmak,

6) Yükseköğretimde, öğrenim süresini en fazla bir yıl gecikmeli tamamlamış olmak,

7) Erkek adaylar için askerlikle ilişkisi bulunmamak (Askerlikten muaf olmak; askerliğini yapmış, tecil ettirmiş veya tecil ettirebilecek durumda olmak),

8) Devlet memurluğuna atanmada aranan şartları taşıyor olmak,

9) Lisans öğrenimi ile ilgili genel akademik not ortalaması "dört üzerinden 2,50", "yüz üzerinden 62,50" veya yüksek lisans öğrenimi ile ilgili genel akademik not ortalaması Tıp Fakültesi adayları için en az "dört üzerinden 2,50", "yüz üzerinden 62,50"; diğerleri için "dört üzerinden 3", "yüz üzerinden 75.00" olmak,

10)  Yabancı dil konusunda aşağıdakilerden birini sağlıyor olmak.
 

• Karadeniz Teknik Ünversitesi İngilizce Hazırlık Okulunu üniversite senatosunca belirlemiş olan taban puan veya üzerinde bir puanla bitirmek veya aynı taban puan veya üzerinde bir puanla muaf sayılmış olmak.

• KPDS veya ÜDS  puanı en az 60 olmak (Ortadoğu Teknik Üniversitesi YDYO puanı 55,00, eski TOEFL puanı 485,00, yeni TOEFL puanı 157,00, IELTS puanı 5,50 olanlar, KPDS'den en az 60,00 puan alma şartını sağlamış sayılırlar).

c) Bu yönerge esaslarına göre araştırma görevlisi kadrosuna atananlardan, atama tarihinden itibaren bir yıl içinde KPDS veya ÜDS'den en az 60 veya eşdeğeri puanı alamamış olanların araştırma görevliliği kadroları ile ilişkileri kesilir.
 

LİSANSÜSTÜ EĞİTİMİ GİRİŞ SINAVI (LES) HAKKINDA GENEL BİLGİLER
 

LES, mezuniyet sonrası eğitime giriş için yapılacak bir sınavdır. Bu sınavda alınacak puanlar, lisansüstü eğitime girişte ve araştırma görevlilerinin atamalarında kullanılacaktır.

Sınav,

• Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından,

• Mayıs ve Aralık aylarında olmak üzere yılda iki kez ve

• Üniversite rektörlüklerinin bulunduğu illerde yapılacaktır.

KİMLER SINAVA BAŞVURABİLİR?

• Sınav tarihinden itibaren bir yıl içinde bir lisans programından mezun olabilecek durumda olan öğrenciler

• Bir lisans programını bitirmiş olanlar

• Yüksek lisans (master) öğrenimini sürdürmekte olanlar

• Yüksek lisans diplomasına sahip olanlar

• Doktora diplomasına sahip olanlar

Yabancı uyruklu öğrenciler de bu sınava başvurabilirler.
 

HANGİ AMAÇLA LES'E GİRİLEBİLİR?

• Bütün üniversiteler lisansüstü (master ve doktora) programlarına öğrenci seçerken bu sınav sonucunu, kendilerinin belirleyecekleri bir yöntemle kullanacaklardır.

• Araştırma görevlilerinin atamalarında da LES sonuçları kullanılacaktır.

• Yurtdışına lisansüstü öğrenim görmek üzere burslu öğrenci gönderilirken bu sınavın sonucu kullanılacaktır.

• Yurtiçindeki bazı kuruluşlar yurtdışında lisansüstü öğrenim görecek öğrencilere burs verirken LES sonuçlarından yararlanabileceklerdir.

• Yurtdışındaki öğretim kurumları da lisansüstü öğrenim görmek isteyen adaylardan alacakları bilgilere ek olarak, LES sonuçlarını, bir yetenek ölçüsüne erişme olanağı olarak kullanabilirler.

LES PUANLARI

Sınavda uygulanan testin sayısal ve sözel bölümleri ayrı ayrı puanlanacak ve bu iki puandan her aday için

* LES-Sayısal (LES-SAY)

* LES-Sözel (LES-SÖZ)

* LES-Eşit Ağırlıklı (LES-EA)

olmak üzere üç ayrı ağırlıklı LES puanı hesaplanacaktır.

LES-SAY hesaplanırken, sayısal standart puan 0,7, sözel standart puan 0,3 ile; LES-SÖZ hesaplanırken, sayısal standart puan 0,3, sözel standart puan 0,7 ile; LES-EA hesaplanırken, sayısal ve sözel standart puanların ikisi de 0,5 ile çarpılarak çarpımlar toplanacaktır.

Sınav sonuçları, sınav tarihinden itibaren iki yıl süreyle geçerli olacaktır.
 

SAYISAL BÖLÜM

Sayısal Akıl Yürütme

Sayısal malzeme ile akıl yürütme yeteneğini ölçmeyi amaçlayan bu bölümde, temel matematik kavramlarını ve bunlar arasındaki ilişkileri anlama, sayısal problemleri çözebilme, sayısal malzemeyi kavrama, öğelerine ayırabilme, bu öğeler arasındaki mantıksal ilişkileri bulma gibi davranışlar yoklanır. Bu bölümde kullanılacak malzeme aritmetik, cebir ve geometri alanlarından ve dalı ne olursa olsun bütün üniversite mezunlarının bilmesi beklenen konulardan seçilir. Malzeme seçiminde, ortaokul düzeyinin üzerine çıkılmaz. Bu üç alandaki malzemenin kapsadığı konular şunlar olabilir:

Aritmetik : Rasyonel sayılarla dört işlem, negatif olmayan üsler ve kökler, yüzde hesaplama, ortalama hesaplama, çarpanlara ayırmanın temel kuralları, en küçük ortak kat, en büyük ortak bölen basit olasılık, sayıların özellikleri (tek ve çift sayılar, asal sayılar, bölünebilme kuralları), temel sayma kuralları, tablo ve grafiklerin kavranması.

Cebir: Üslü cebirsel ifadelerin çarpanlara ayrılması ve sadeleştirilmesi,eşitlikler ve eşitsizlikler, mutlak değer, birinci ve ikinci dereceden denklemler, denklem sistemleri, sözel olarak ifade edilmiş problemin cebirsel eşitliğe veya eşitsizliğe dönüştürülmesi.

Geometri: Paralel çizgilerin özellikleri; daire, üçgen, dörtgen ve öteki çokgenlerin temel özellikleri; eşkenar üçgen, ikizkenar üçgen ve 30º-60º-90º üçgeni gibi özel üçgenler; kare, dikdörtgen gibi özel dörtgenler; alan, çevre ve hacim hesapları; Pisagor Teoremi; derece olarak açı ölçüleri; basit koordinat geometrisi.

Grafik ve Tablo Okuma

Bu tür sorular tablo veya grafikte verilen bilgileri anlama, bunlar arasındaki ilişkileri görebilme, belirli bir amaç için uygun olan bilgileri seçme, bu bilgilerden çıkartılabilecek sonuçları bulma gibi davranışları yoklamayı amaçlamaktadır. Bu maddeler için önce grafik ya da tablolar (ya da ikisi birden) verilecek sonra bunlarla ilgili sorular sorulur.
 

Sayılarla Mantıksal Akıl Yürütme

Bu tür sorular, Sözel Bölümde yer alan "mantıksal akıl yürütme" (Bk. Sayfa 7) sorularıyla benzer davranışları, sayısal ve geometrik malzeme kullanarak yoklamayı amaçlamaktadır.
 

SÖZEL BÖLÜM

Sözel Akıl Yürütme

Sözel malzeme ile akıl yürütme yeteneğini ölçmeyi amaçlayan bu bölümde, sözcükler ya da asözcük grupları (cümleler) arasındaki ilişkileri görebilme, sözel problemleri çözebilme, sözel malzemeyi kavrama, öğelerine ayırabilme, bu öğeler arasındaki mantıksal ilişkileri bulma gibi davranışlar yoklanır. Bu bölüm bir dil testi (Türkçe testi) değildir. Dolayısıyla dil bilgisi anlatım becerisi, yazım bilgisi gibi davranışlar yoklanmaz. Ancak, adayların kelime bilgisi ve okuma deneyimleriyle kazandıkları genel kültürleri bu bölümdeki soruları cevaplamalarında etkili olabilecektir.

Sorularda kullanılacak sözel malzeme hipotetik (farazi) bir durumla ilgili olabileceği gibi, belirli bir alanla ilgili bilgileri veya görüşleri de içerebilir. Konuların mümkün olduğu kadar çeşitlilik göstermesine çalışılır (sosyal bilimler, fen bilimleri, biyolojik bilimler, politika, ekonomi, sanat edebiyat, trafik, çevre, turizm, sağlık, güncel olaylar vb.). Seçilecek malzeme, okul başarısı ve öğrenim gördüğü alan ne olursa olsun bir üniversite mezununun karşılaşmış olması ve anlaması beklenen türden olur. Başka bir deyişle, soruyu cevaplamak için belirli bir alanda üniversitede edinilmiş bilgilerin kullanılması beklenmez. Bu sorularla yoklanacak bazı davranışlar şunlar olabilir:

• Verilerin kavramlarla aynı biçimde ilişkili olan seçeneği bulma

• Verilerin kavramla eş anlamlı ya da zıt anlamlı olan seçeneği bulma

• Cümledeki boşluğu anlam açısından uygun biçimde tamamlayan sözcüğü ya da sözcük grubunu bulma

• Seçenekler arasında belirli bir ölçüte (kanıtlanabilirlik, öznel düşünce, belli bir duyguyu belirtme vb.) uygun olanı bulma

• Verilen cümlede söz konusu olan anlatım biçimini bulma

• Cümlenin belirli bir öğesinin amacını bulma

• Verilen iki cümle arasında görünürdeki çelişkiyi giderecek (ya da uyuşmayı bozacak) seçeneği bulma

• Verilen durumdan çıkarılabilecek sonucu; verilen duruma neden olabilecek durumu bulma

• Verilen problem durumuna çözüm olabilecek seçeneği bulma

• Verilen cümle ya da parçadaki sayıltıyı bulma

• Verilen durumu örneklendiren (ya da duruma örnek olamayacak) seçeneği bulma

• Verilen görüşe açık destek sağlayan (ya da sağlayamayan) durumu bulma

• Amaçlanan sonucun gerçekleşmesi için yapılması gerekeni bulma

• Kendi içinde ya da parçadaki öteki cümlelerle tutarlı olmayan cümleyi bulma

• Parçanın ana düşüncesini, parçada asıl söylenmek isteneni ya da parçanın temel amacını bulma

• Parçaya uygun başlığı seçme

• Parçada değinilen (ya da değinilmeyen) bilgileri, görüşleri vb. bulma

• Parçaya dayanarak cevaplanabilecek soruyu bulma

• Parçada belirtilen durum ya da görüşlerin doğurgularını, parçaya dayanarak ulaşılabilecek yargıları bulma

• Parçada öne sürülen görüşün (belirtilen yöntemin) uygulanabileceği durumu ya da belirli bir duruma nasıl uygulanabileceğini bulma

• Parçada yararlanılan akıl yürütme ya da ikna etme yöntemini belirleme

• Parçada kullanılan dile, anlatıma dayanarak yazarın tutumunu, yaklaşımını belirleme

Mantıksal Akıl Yürütme

Bu tür sorularda kişiler, yerler, cisimler, durumlar ya da olaylar ile ilgili olarak verilen hayali ilişkileri çözümleme, anlama, bunlardan mantıksal sonuçlar çıkarabilme yeteneğinin yoklanması amaçlanmaktadır. Bu soruların doğru cevaplanabilmesi için formal mantık bilgisi gerekmemektedir.